Trước giờ tôi cứ tưởng chỉ có hội creator mới vật vã. Hóa ra dân văn phòng cũng đang vật vã y chang, chỉ khác là họ vật vã trong phòng họp.
Đọc cái bài VnExpress “Kiệt sức vì hầu hạ AI” mà thấy quen vãi. Bạn Minh Phương mất 3 tiếng điều chỉnh theo gần 20 phản hồi của AI, để rồi kết luận xanh rờn: tốn 3 tiếng chỉ để sửa theo gợi ý của AI, lâu hơn cả tự làm. Bạn Hồng Anh thì mất 10 phút để AI tạo bản thuyết trình, nhưng tốn 4 tiếng chỉnh vì máy diễn đạt rời rạc, xong gửi đi lại bị một con AI khác của sếp trả về file chấm điểm 8 trang.
Nghe quen không? Quen chứ. Đây chính là phiên bản công sở của cái vòng lặp mà tôi đã nhắc đến: AI hạ ma sát sản xuất xuống gần bằng không, nhưng sự vật vã lại tăng lên.
Bài báo gọi nó là vòng lặp làm việc thụ động: nhân viên dùng AI để thực thi, quản lý dùng AI để duyệt việc. Khảo sát của Upwork thì 77% nói AI làm tăng khối lượng việc, 47% không biết làm sao để đạt năng suất kỳ vọng. Harvard Business Review đặt luôn tên bệnh là “AI brain fry”. BCG ghi nhận 14% lao động dính, riêng ngành marketing/truyền thông lên tới 26%.
Tại sao? Ông Chu Tuấn Anh nói toẹt ra: AI sinh ra để giải phóng sức lao động, nhưng dùng sai cách thì nó lại thành gánh nặng vắt kiệt trí óc. Ông Duy bên FPT thì nói câu mà đáng lẽ phải in ra dán lên tường mọi công ty: con người đang dùng AI để tránh trách nhiệm tư duy. Nhân viên giao việc suy nghĩ cho AI, sếp giao việc đánh giá cho AI khác.
Không ai chịu trách nhiệm.
Đây chính là cái “đánh tráo rào cản” mà tôi đã nói ở trong post kia rồi.
Ngày xưa chưa có AI, người ta bảo “mình chưa làm được vì chưa biết viết, chưa biết quay, chưa có thiết bị”. Giờ có AI viết hộ, dựng hộ rồi, thì lại bảo “bài chưa đạt, cần chỉnh sửa, AI của sếp chấm chưa qua”. Vẫn là một bài cũ: thà đổ lỗi cho thuật toán, còn hơn thừa nhận mình không có gì để nói và không dám đứng tên cho thứ mình nói.
AI đưa ra gợi ý dựa trên xác suất ngôn ngữ, không chịu trách nhiệm về chuyên môn. Nó không thể gánh hậu quả khi sản phẩm sai. Nhưng chúng ta lại giao cho nó quyền quyết định cuối cùng. Kết quả là chạy theo tiêu chuẩn của các thuật toán khác nhau, cảm giác như đang hầu hạ cùng lúc ba người sếp.
Nên “kiệt sức vì hầu hạ AI” không phải vì AI thông minh quá, mà là vì chúng ta lười biếng lẫn sợ hãi trở thành chủ thể.
Khi ai cũng có công cụ của 1%, thì 99% còn lại không tự nhiên thành 1%. Họ chỉ trông bận rộn hơn trong lúc hầu hạ chính công cụ đó mà thôi.
