Có một cộng đồng vài chục triệu người, trải khắp thế giới. Ngày nào họ cũng họp, cười nói rôm rả về “kill”, “postmortem”, “blast radius”, “dead letter”. Họ gọi đó là “văn hoá kỹ thuật”. Nhưng bản chất, đó là văn hoá ăn xác.
Ngôn từ là lựa chọn “lối hành xử” (văn hoá) của cộng đồng
Đừng ngụy biện “chỉ là thuật ngữ kỹ thuật”. Thuật ngữ do con người đặt. Một cộng đồng văn minh có thể chọn “tắt tiến trình”, “ngắt kết nối”, “họp phân tích sự cố”. Nhưng không, họ chọn “kill”, “terminate”, “postmortem”.
Tại sao? Vì một cộng đồng toàn cầu trị giá 4.000 USD cần bình thường hoá cái chết. Khi hệ thống sập, vài triệu người bị ảnh hưởng, họ cần một lớp ngôn từ để giảm nhẹ tội. “Incident” nghe như chuyện thời tiết. “Postmortem” nghe như quy trình y khoa.
Ngôn từ chết chóc là biểu hiện đồng thuận của cả một nền công nghiệp: Chúng ta chấp nhận rằng hệ thống sẽ chết, người dùng sẽ bị hại, và chúng ta sẽ không gọi đó là tội ác. Chúng ta gọi đó là “vận hành”.
Một cộng đồng dùng ngôn từ nhà xác sẽ nhào nặn ra con người nào?
Hãy nhìn cậu trai 22 tuổi ngày đầu đi làm. Sếp nó bảo: “Vào kill con pod kia đi”. Nó làm theo. Lệnh kill chạy, không có máu. Nó thấy bình thường.
3 năm sau, nó thành senior. Mồm nó quen nói “dead letter queue”, “circuit breaker”, “chaos engineering”. Não nó học được: chết là một trạng thái có thể restart.
7-8 năm sau, nó 29-30 tuổi, có vợ có con. Đứa con 3 tuổi không chịu ăn. Nó buột miệng quát: “Ăn không tao kill bây giờ”. Với nó, “kill” chỉ là nút bấm. Nhưng với đứa trẻ, đó là lời đe doạ giết chóc từ chính cha mình.
Nó không ác. Nó chỉ là sản phẩm. Sản phẩm của một cộng đồng toàn cầu đã dạy nó rằng “kill” là từ trung tính.
Ngôn từ không ở lại trong terminal. Nó thấm vào máu, rồi theo thằng bố về nhà, chui vào tai đứa con. Vài chục triệu kỹ sư như thế trên thế giới. 10 năm nữa, chúng ta sẽ có một thế hệ lớn lên với niềm tin: cha có quyền “delete” mình.
4.000 tỷ USD – cuộc họp thành buổi thảo luận “mổ xác”
Cả một ngành công nghiệp sống bằng cách bán dịch vụ mai táng cho dữ liệu. Bán công cụ để “quan sát cái chết từ từ”. Hệ thống không chết thì họ phá sản.
Vậy nên xuất hiện một nền văn hoá với khẩu hiệu: “Fail là tốt”, “Chết là tính năng”. Họ tổ chức conference, viết sách, cấp chứng chỉ để phong thánh cho những “postmortem” đẹp nhất.
Đây không phải vài cá nhân lỡ lời. Đây là đồng thuận của một hệ sinh thái.
Khi cả một cộng đồng thống nhất dùng từ “mổ xác” để chỉ một cuộc họp, thì họ đang thống nhất rằng: cái chết của người khác không đáng để chúng ta thay đổi ngôn từ.
Họ là kền kền. Không trực tiếp giết, nhưng sống nhờ xác chết. Và họ đã biến việc ăn xác chết thành một nền văn minh có vốn hoá 4.000 tỷ USD.
Best đồng thuận practices cho sự vô cảm
Không thể chấp nhận một “best practice” đòi hỏi hàng triệu con người phải vô cảm hoá với cái chết mới làm được việc. Không thể gọi là “chuyên nghiệp” khi anh trốn sau “blameless postmortem” để khỏi phải nói câu: “Tôi sai, tôi làm hại người dùng, tôi xin lỗi và đền bù.”
“Lời nói đọi máu”, một cộng đồng mà các câu nói ở cửa miệng cứ như phun máu suốt 8 tiếng/ngày thì sẽ mang đến gì cho xã hội ngoài sự tanh tưởi?
Một cộng đồng toàn cầu chọn dùng từ “kill” để chỉ công việc, thì cộng đồng đó đang sản xuất hàng loạt những ông bố sẵn sàng “kill” con mình bằng mồm. Liệu ai ở trong cộng đồng đó muốn 5-10 năm nữa mình sẽ là ông bố như vậy?
Đổi ngôn từ đi thôi.
Dám thực hiện thì dám nhận trách nhiệm bằng ngôn từ của con người, ngôn từ của sự sống, ngôn từ của sự dám.
Lỗi thì gọi là lỗi.
Hỏng thì gọi là hỏng.
Gây hại thì gọi là gây hại.
Và chịu trách nhiệm cho hành vi của mình.
Hãy thử thay thế một đoạn trong “postmoterm”, ví dụ: “hệ thống chết lúc 3h, lý do: sập DB” thành “con trai của thằng Hiệu chết lúc 3h, lý do: ngạt nước“.
Nếu cả phòng họp vẫn còn cười nói thơn thớt được thì…
